Kan een contract schriftelijk of mondeling worden aangegaan?

In het Nederlandse recht is een contract, of overeenkomst, in de basis een meerzijdige rechtshandeling. Dit betekent dat er een wilsovereenstemming moet zijn tussen twee of meer partijen. De kernvraag is vaak welke vorm deze wilsovereenstemming moet aannemen om rechtsgeldig te zijn. Veel mensen veronderstellen ten onrechte dat een overeenkomst pas 'echt' is als deze op papier staat en door beide partijen is ondertekend.

Het uitgangspunt van het Burgerlijk Wetboek is echter datd van vormvrijheid. Artikel 3:37 BW stelt expliciet dat een rechtshandeling, zoals het aangaan van een overeenkomst, geen bijzondere vorm behoeft, tenzij de wet dit voorschrijft. Dit betekent dat een mondelinge afspraak, waarbij de wederzijdse aanvaarding van de verbintenis duidelijk is, in principe volstrekt rechtsgeldig is. Of een contract nu in een café wordt gesloten, via een telefoongesprek of via een uitwisseling van e-mails, de vorm is in beginsel niet bepalend voor de geldigheid.

Deze vrijheid kent echter belangrijke uitzonderingen. De wet eist voor bepaalde overeenkomsten wél een schriftelijke vorm om rechtsgeldigheid te verlenen. Dit zijn de zogenaamde vormvereisten. Voorbeelden hiervan zijn een koopovereenkomst voor een onroerend goed (huis), een huurovereenkomst voor woonruimte voor onbepaalde tijd, en een arbeidsovereenkomst. Het niet naleven van dit voorgeschreven vormvereiste maakt de overeenkomst nietig.

Naast deze wettelijke verplichtingen, brengt een mondeling contract praktische risico's met zich mee. Het grootste gevaar schuilt in bewijs. Bij een geschil is het voor een rechter vaak lastig vast te stellen wat er precies is afgesproken als er geen onomstotelijk bewijs bestaat. Een schriftelijk contract biedt duidelijkheid over de rechten en plichten van alle partijen en dient als cruciaal bewijsmiddel. De keuze voor een vorm is dus niet alleen een juridische, maar vooral ook een praktische overweging.

Wanneer is een schriftelijke overeenkomst verplicht volgens de wet?

Hoewel het Nederlandse recht het beginsel van contractvrijheid hanteert en mondelinge overeenkomsten in principe rechtsgeldig zijn, legt de wet voor een aantal specifieke en belangrijke overeenkomsten een schriftvormvereiste op. Dit dient ter bescherming van de partijen, voor de bewijslast en voor de duidelijkheid over de gemaakte afspraken.

Een schriftelijke overeenkomst is verplicht bij de overdracht van een onroerende zaak, zoals een huis of een stuk grond. De akte van levering, die de eigendomsoverdracht bewerkstelligt, moet bij de notaris worden opgemaakt en ondertekend (artikel 3:89 BW). Ook de voorafgaande koopovereenkomst (voorlopige koop) moet schriftelijk worden vastgelegd.

De huur van een woonruimte vereist een schriftelijke overeenkomst. De verhuurder is verplicht de huurovereenkomst tijdig schriftelijk aan de huurder te overhandigen (artikel 7:274 BW). Dit geldt ook voor de verhuur van bedrijfsruimten.

Een arbeidsovereenkomst moet eveneens schriftelijk worden vastgelegd. De werkgever moet uiterlijk één maand na de aanvang van de arbeid een schriftelijk document overhandigen met de essentiële arbeidsvoorwaarden (artikel 7:655 BW).

Voor consumentenkrediet, zoals een persoonlijke lening of een doorlopend krediet, is schriftelijkheid verplicht (artikel 7:57 BW). De overeenkomst moet alle kosten en de debetrentevoet duidelijk vermelden.

Onderhandse borgtocht is alleen geldig als deze door de borg eigenhandig is ondertekend (artikel 7:859 BW). Een mondelinge toezegging om borg te staan heeft dus geen rechtsgevolg.

Pachtovereenkomsten voor landbouwgrond moeten schriftelijk worden opgemaakt en goedgekeurd door de Grondkamer (artikel 5:4 Pachtwet). Dit geldt voor zowel geldende pacht als reguliere pacht.

Tot slot is een schriftelijke vorm vereist voor overdracht van vorderingsrechten (cessie) en voor het aangaan van een partnership (vennootschap onder firma) of commanditaire vennootschap (artikel 7A:1666 BW).

Het niet naleven van het schriftelijkheidsvereiste maakt de overeenkomst in deze gevallen niet altijd nietig, maar kan wel leiden tot bewijsproblemen of het ontbreken van bepaalde rechten. In sommige situaties, zoals bij de onderhandse borgtocht, is de overeenkomst wel degelijk nietig indien niet aan de vormvereiste is voldaan.

Hoe bewijs je de voorwaarden van een mondelinge afspraak?

Het bewijzen van een mondeling contract is vaak complexer dan bij een schriftelijk contract, omdat er geen eenduidig document is. De bewijslast rust op degene die zich op de overeenkomst beroept. Een combinatie van bewijsmiddelen biedt de grootste kans van slagen.

Schriftelijke aanknopingspunten zijn cruciaal. Dit zijn geen contracten, maar documenten die naar de afspraak verwijzen. Denk aan e-mails, offertes, facturen, notities van een vergadering, sms-berichten of WhatsApp-gesprekken waarin de afspraken worden bevestigd of uitgewerkt. Een betaalbewijs, zoals een bankoverschrijving met een specifieke omschrijving, kan ook als bewijs dienen.

Getuigenverklaringen kunnen de inhoud van de mondelinge afspraak staven. Personen die bij de gesprekken aanwezig waren, kunnen een verklaring afleggen over wat er precies is overeengekomen. De geloofwaardigheid en onpartijdigheid van deze getuigen zijn hierbij van groot belang.

Het gedrag van partijen na het maken van de afspraak is een sterk indirect bewijs. De uitvoering van de overeenkomst door beide partijen, zoals het leveren van goederen of het verrichten van diensten, wijst op het bestaan van een contract. Consistent handelen in lijn met de vermeende afspraak versterkt de positie.

In sommige gevallen kan een deskundigenbericht of een reconstructie van de feiten nodig zijn. Dit is vooral relevant bij technische of complexe afspraken waar de exacte voorwaarden ter discussie staan.

Het is verstandig om, zelfs na een mondelinge overeenkomst, een bevestigende e-mail te sturen waarin de kernpunten worden samengevat. Als de andere partij hier niet op corrigeert, kan dit later als een stilzwijgende bevestiging worden uitgelegd.

Veelgestelde vragen:

Is een mondeling contract net zo rechtsgeldig als een schriftelijk contract?

Ja, in beginsel is een mondeling contract in Nederland net zo rechtsgeldig als een schriftelijk contract. Het Burgerlijk Wetboek vereist voor de meeste overeenkomsten geen specifieke vorm. Of u nu iets mondeling afspreekt of een document ondertekent, beide zijn bindend. Er is wel een belangrijk praktisch verschil: bewijs. Bij een geschil is het veel moeilijker aan te tonen wat er precies mondeling is afgesproken. Zonder getuigen of andere bewijsstukken wordt het een "woord-tegen-woord"-situatie. Daarom adviseren juristen voor belangrijke zaken, zoals een koop van een huis of een langdurige arbeidsovereenkomst, altijd een schriftelijk contract op te stellen.

Voor welke afspraken is een schriftelijk contract verplicht?

De wet bepaalt dat voor een aantal specifieke overeenkomsten schriftelijkheid verplicht is. Deze vormvereisten zijn bedoeld om partijen te beschermen en duidelijkheid te scheppen. Enkele veelvoorkomende voorbeelden zijn: de overdracht van een woning of ander registergoed (de notariële akte), een huurovereenkomst voor onroerend goed voor onbepaalde tijd, een arbeidsovereenkomst (deze moet in ieder geval schriftelijk worden bevestigd), en een consumentenkrediet. Als voor zo'n overeenkomst geen schriftelijke vorm wordt gebruikt, is deze nietig. Dat betekent dat zij in rechte niet kan worden afgedwongen.

Ik heb een klusjesman mondelijk opdracht gegeven. Nu maakt hij veel meer kosten dan besproken. Wat zijn mijn rechten?

U bent gebonden aan de mondelinge overeenkomst. De kernvraag is wat de inhoud van die overeenkomst was. U kunt de factuur betwisten door aan te geven dat de werkzaamheden of kosten afwijken van wat mondeling is afgesproken. Omdat er niets op papier staat, wordt dit lastig. Probeer alsnog bewijs te verzamelen: stuur een e-mail of brief waarin u uw versie van de afspraak uiteenzet (bijv. "Zoals wij bespraken, zou het werk X omvatten voor een bedrag van ongeveer Y"). Reageert hij hier niet op of bevestigt hij elementen, dan heeft u een sterker positie. Voor toekomstige opdrachten is het verstandig een offerte of opdrachtbevestiging te vragen.