Signaleren van 2E - waarom het zo vaak gemist wordt

In het onderwijs en de zorg stuiten we regelmatig op kinderen en volwassenen die een uitzonderlijke combinatie van eigenschappen vertonen: een hoge intelligentie gaat bij hen hand in hand met een ontwikkelingsstoornis, leerstoornis of ander neurodivergent kenmerk. Deze groep wordt aangeduid als 'dubbel bijzonder' ofwel twice exceptional (2E). Het lijkt een paradox – hoe kan iemand zowel begaafd als belemmerd zijn? Juist deze ogenschijnlijke tegenstelling legt de kern van het probleem bloot en is de reden waarom zovelen onopgemerkt blijven.

Het signaleren van 2E is bijzonder complex omdat de sterke kanten en de zwakke kanten elkaar vaak maskeren of compenseren. De hoge intelligentie stelt een persoon in staat om zijn of haar moeilijkheden tijdelijk te omzeilen, te verbloemen of er op ingenieuze wijze voor te compenseren. Omgekeerd kan de aanwezige stoornis, zoals dyslexie, AD(H)D of autisme, de uiting van het hoge cognitieve potentieel zodanig in de weg staan dat het kind of de volwassene onderpresteert en daardoor nooit in aanmerking komt voor het passende (begaafden)aanbod.

Dit maskerende effect leidt tot een fundamentele misinterpretatie. Een kind met autisme en een hoge begaafdheid kan door zijn uitgebreide kennis over een specifiek onderwerp worden gezien als 'slechts' een typische autist met een obsessie, waarbij de onderliggende hoge intelligentie wordt geminimaliseerd. Andersom wordt een begaafd kind met ongediagnosticeerde dyslexie al snel bestempeld als 'lui' of 'ongemotiveerd', omdat zijn werk niet het verwachte niveau weerspiegelt. De focus komt daardoor eenzijdig te liggen op het probleemgedrag of de leerachterstand, niet op het totale plaatje.

Het gevolg is dat deze individuen vastlopen in een systeem dat is ingericht op eenduidigheid. Ze vallen tussen wal en schip: ze zijn niet 'problematisch' genoeg voor intensieve ondersteuning, maar ook niet 'succesvol' genoeg om uit te blinken. Dit leidt tot chronische onderprestatie, frustratie, een laag zelfbeeld en soms zelfs schooluitval. Het tijdig en correct herkennen van de 2E-profiel is daarom geen academische exercitie, maar een noodzakelijke voorwaarde om deze groep de erkenning, uitdaging en ondersteuning te bieden die zij nodig hebben om zich volledig te kunnen ontplooien.

Veelgestelde vragen: