Waar heb je recht op als volwassene met autisme?

Autisme is geen fase die verdwijnt bij het bereiken van de volwassenheid. Het is een levenslange, aangeboren conditie die de manier waarop je de wereld ervaart, informatie verwerkt en sociale interacties aangrijpt, blijvend vormgeeft. Voor veel volwassenen betekent dit dat zij, ondanks hun capaciteiten en kwaliteiten, tegen specifieke belemmeringen aanlopen in het dagelijks leven, op het werk, in hun opleiding of in het onderhouden van zelfstandigheid.

Gelukkig erkent de Nederlandse wet- en regelgeving deze uitdagingen. Als volwassene met een officiële diagnose autisme (vaak vastgesteld in een autismespectrumstoornis of ASS) kom je in aanmerking voor een scala aan rechten, voorzieningen en vormen van ondersteuning. Deze zijn niet bedoeld als gunst, maar als een wettelijk recht om gelijke kansen en volwaardige participatie in de samenleving mogelijk te maken.

Deze rechten zijn verankerd in verschillende wetten, waarvan de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Participatiewet en de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte de belangrijkste zijn. Het kan echter een complex landschap zijn om te navigeren. Deze introductie schetst de kerngebieden waarop je als volwassene met autisme aanspraak kunt maken, van praktische hulp in huis tot werkplekaanpassingen en van financiële compensatie tot bescherming tegen discriminatie.

Veelgestelde vragen:

Ik ben net gediagnosticeerd met autisme. Welke financiële ondersteuning kan ik aanvragen?

Na een diagnose kun je aanspraak maken op verschillende vormen van financiële ondersteuning. De belangrijkste is de Wajong-uitkering, een wettelijke regeling voor jongeren die tijdens hun studie of voor hun 18e arbeidsongeschikt zijn geraakt. Of je in aanmerking komt, hangt af van de mate waarin je arbeidsvermogen is verminderd. Daarnaast bestaat er de Participatiewet, die bijstand biedt als je onvoldoende inkomen hebt. Voor aanpassingen op je werkplek of hulpmiddelen kan je een beroep doen op het UWV. Zij kunnen bijvoorbeeld een jobcoach of specifieke apparatuur vergoeden via een 'werkplekaanpassing'. Neem contact op met het UWV of je gemeente voor een advies op maat.

Mijn werkgever begrijpt mijn autisme niet. Wat zijn mijn rechten op de werkvloer?

Je hebt recht op een werkplek die rekening houdt met je beperking. De Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte verplicht werkgevers tot het doen van 'redelijke aanpassingen'. Denk aan een rustige werkplek, duidelijkheid over taken, flexibele werktijden of aangepaste communicatie. Je bent niet verplicht je diagnose te melden, maar voor aanpassingen is openheid vaak wel nodig. Kom je er samen niet uit, dan kan de bedrijfsarts of een jobcoach bemiddelen. Het UWV kan ondersteunen bij het vinden van passend werk of het aanpassen van je huidige baan. Blijft de situatie problematisch, dan kun je een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens.

Ik vind de dagelijkse boodschappen en administratie soms overweldigend. Is daar hulp voor?

Ja, er bestaat ondersteuning voor dit soort praktische levensgebieden. Via de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) kun je bij je gemeente een aanvraag doen voor 'begeleiding'. Een begeleider kan je helpen met plannen, structuur aanbrengen in je week, administratie ordenen of meekomen naar afspraken. Dit valt onder 'ondersteuning bij het voeren van een huishouden' of 'begeleiding bij het organiseren van praktische zaken'. De gemeente beoordeelt je aanvraag en kijkt welke hulp het beste past. Soms wordt dit vergoed via een persoonsgebonden budget (pgb), zodat je zelf iemand kunt inhuren. Vraag een gesprek aan bij het Wmo-loket van je gemeente om de mogelijkheden te bespreken.

Kom ik in aanmerking voor een persoonsgebonden budget (pgb) en hoe werkt dat?

Een pgb is een geldbedrag waarmee je zelf zorg of ondersteuning kunt inkopen. Je komt in aanmerking als je recht hebt op zorg uit de Wlz (Wet langdurige zorg) of ondersteuning uit de Wmo of de Jeugdwet. Voor volwassenen met autisme gaat het vaak om Wmo-ondersteuning, zoals begeleiding. Eerst moet de gemeente vaststellen dat je ondersteuning nodig hebt. Als een pgb een goede oplossing is, krijg je een budget. Je bent dan zelf verantwoordelijk voor het vinden en betalen van hulpverleners. Dit vraagt veel administratieve zelfredzaamheid. Er zijn organisaties die je kunnen helpen bij het beheren van je pgb. Informeer bij het Wmo-loket van je gemeente naar de voorwaarden en procedures.

Welke rechten heb ik in het ziekenhuis of bij de tandarts? Ik heb moeite met onverwachte situaties.

Je hebt het recht om voorbereid te worden en dat er rekening met je wordt gehouden. Je kunt vooraf aan een afspraak melden dat je autisme hebt en uitleggen wat je nodig hebt. Veel zorginstellingen hebben een 'zorgpas' of een speciaal dossier waar je wensen in worden opgenomen, zoals een rustige wachtkamer, extra uitleg of vaste contactpersonen. Volgens de wet moet zorgverlening toegankelijk zijn. Je mag altijd vragen om aanpassingen. Soms kan een begeleider van de Wmo-ondersteuning meekomen. Bij ingrijpende behandelingen kun je om een gesprek met de behandelaar vragen om alles stap voor stap door te nemen. Geef duidelijk je grenzen aan; goede zorgverleners zullen hierin meedenken.