Wat is een sensorische prikkelverwerkingsstoornis?

Onze zintuigen vormen onze constante verbinding met de wereld om ons heen. Elke dag worden we overspoeld door een stroom van informatie: het geluid van verkeer, de textuur van onze kleding, de geur van koffie, het licht dat door het raam valt. Voor de meeste mensen verloopt het verwerken van deze sensorische prikkels grotendeels onbewust en moeiteloos. De hersenen filteren, organiseren en interpreteren de binnenkomende signalen, zodat we er adequaat op kunnen reageren.

Voor mensen met een sensorische prikkelverwerkingsstoornis (SPD), ook wel sensorische informatieverwerkingsproblematiek genoemd, werkt dit fundamentele proces anders. Het zenuwstelsel heeft moeite met het correct ontvangen, organiseren en beantwoorden van informatie die via de zintuigen binnenkomt. Dit is geen kwestie van slechthorendheid of slechtziendheid, maar van een neurologische verwerkingsfout in de hersenen zelf. De prikkels komen wel binnen, maar worden niet op de juiste manier 'gelezen' en geïntegreerd.

Het gevolg is dat alledaagse sensaties als overweldigend, pijnlijk of juist nauwelijks waarneembaar kunnen worden ervaren. Een label in een shirt kan voelen als schuurpapier, gewoon achtergrondgeluid kan onverdraaglijk luid lijken, of een lichte aanraking kan worden ervaren als een harde duw. Omgekeerd kan er ook een onderreactie zijn, waarbij iemand voortdurend op zoek is naar intense prikkels, veel wiegt of draait, of nauwelijks reageert op pijn of temperatuur.

Deze stoornis heeft een diepgaande impact op het dagelijks functioneren, van zelfverzorging en leren tot sociale interacties en emotioneel welzijn. Het begrijpen van sensorische prikkelverwerkingsstoornis is dan ook de eerste cruciale stap naar herkenning, erkenning en het vinden van passende strategieën om de wereld beter hanteerbaar te maken.

Veelgestelde vragen:

Mijn kind raakt snel overstuur door harde geluiden of kleren met labels. Kan dit te maken hebben met sensorische informatieverwerking?

Ja, dat is zeker mogelijk. Een sensorische prikkelverwerkingsstoornis (SPVS) betekent dat de hersenen informatie van de zintuigen - zoals gehoor, tast en zicht - anders verwerken. Wat voor de meeste mensen een normaal geluid of gevoel is, kan voor iemand met SPVS als overweldigend, pijnlijk of verwarrend worden ervaren. Een label in een shirt dat voor anderen slechts licht kriebelt, kan voelen als schuurpapier. Een drukke supermarkt kan een onverdraaglijke stortvloed van geluiden, lichten en bewegingen zijn. Deze overgevoeligheid is een veelvoorkomende vorm van SPVS. Het is geen kwestie van aanstellerij, maar een neurologisch verschil in hoe de hersenen prikkels filteren en reguleren.

Hoe wordt zo'n stoornis vastgesteld? Is er een test voor?

Er is geen medische test, zoals een bloedonderzoek, die SPVS kan vaststellen. De diagnose wordt gesteld door een gespecialiseerde ergotherapeut of een GZ-psycholoog met kennis op dit gebied. Het diagnostisch proces bestaat uit een uitgebreid gesprek over de ontwikkelingsgeschiedenis en een gestructureerde observatie. De professional kijkt naar hoe iemand reageert op verschillende soorten sensorische input, zoals aanraking, beweging, geluid en visuele prikkels. Er worden gestandaardiseerde vragenlijsten gebruikt, vaak ingevuld door ouders, leerkrachten en de persoon zelf. Het doel is om een duidelijk patroon in de reacties te herkennen en andere mogelijke oorzaken uit te sluiten.

Is SPVS hetzelfde als autisme of ADHD?

Nee, het zijn aparte begrippen, maar ze komen vaak samen voor. SPVS is geen officiële psychiatrische diagnose op zichzelf in handboeken zoals de DSM-5, terwijl autisme en ADHD dat wel zijn. Veel mensen met autisme of ADHD hebben ook problemen met sensorische verwerking. Het omgekeerde is niet altijd waar: iemand kan SPVS hebben zonder autisme of ADHD. Het onderscheid is belangrijk omdat de ondersteuning en aanpak kunnen verschillen. De kern van SPVS ligt specifiek in de zintuiglijke ervaring, terwijl autisme en ADHD bredere kenmerken hebben op het gebied van sociale interactie, communicatie en aandacht.

Wat voor hulp of therapie is er mogelijk?

Ergotherapie is de meest gangbare en effectieve vorm van hulp. Een ergotherapeut gespecialiseerd in sensorische integratie werkt niet aan het 'genezen' van de stoornis, maar aan het beter kunnen omgaan met prikkels. De therapie is praktisch en ervaringsgericht. Het kan bestaan uit het aanbieden van aangepaste sensorische activiteiten, zoals schommelen, diepe druk of spelen met verschillende materialen, om het zenuwstelsel beter te organiseren. Daarnaast richt de therapie zich op het aanleren van copingstrategieën, het aanpassen van de omgeving (zoals een rustige werkplek creëren) en het geven van adviezen aan ouders en school. Het doel is om dagelijkse handelingen makkelijker te maken.

Mijn partner heeft altijd last van labeltjes en etiketjes in kleding. Kan een volwassene ook SPVS hebben?

Zeker. SPVS begint in de kinderjaren, maar verdwijnt niet zomaar. Veel volwassenen leven er hun hele leven mee, soms zonder te weten dat er een naam voor hun ervaringen is. Zij hebben vaak al eigen manieren ontwikkeld om ermee om te gaan, zoals altijd dezelfde soort zachte kleding kiezen, oordoppen dragen in drukke ruimtes of een baan zoeken met weinig sensorische belasting. De uitdagingen kunnen veranderen; een drukke werkvloer of het ouderschap kunnen nieuwe prikkels met zich meebrengen. Herkenning en begrip zijn voor volwassenen vaak een grote opluchting. Ook voor hen kan ergotherapie of coaching nuttig zijn om bestaande strategieën te verfijnen.