Wat zijn de nieuwe regels voor schuldhulpverlening?

Het landschap van de schuldhulpverlening in Nederland is aan verandering onderhevig. Na jaren van voorbereiding en overleg zijn er nieuwe wettelijke kaders van kracht geworden die een significante impact hebben op zowel mensen met schulden als op de professionals die hen bijstaan. Deze wijzigingen, vaak samengevat onder de noemer van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, hebben als primair doel om het proces eerlijker, sneller en toegankelijker te maken.

De kern van de hervorming ligt in een verschuiving van verantwoordelijkheid en een strakkere regie. Waar voorheen de aanpak per gemeente kon verschillen, stelt de nieuwe wet landelijke normen en termijnen vast. Dit moet de vaak als langdurig en bureaucratisch ervaren trajecten stroomlijnen. Een concreet uitgangspunt is dat een schuldhulptraject in principe niet langer dan drie jaar mag duren, met duidelijke stappen en rechten voor de schuldenaar binnen die periode.

Een ander cruciaal onderdeel betreft de vroegsignalering en preventie. Financiële instellingen, zoals banken en energiebedrijven, krijgen een grotere rol in het herkennen van betalingsproblemen en zijn verplicht om klanten tijdig door te verwijzen naar hulp. Dit moet voorkomen dat problemen escaleren tot onbeheersbare schuldenlasten. De gemeente fungeert hierbij steeds meer als de regisseur die alle partijen – van schuldeisers tot hulpverleners – aan tafel brengt.

Deze introductie schetst de contouren van een systeem in transitie. In de volgende paragrafen zullen we de meest belangrijke concrete wijzigingen voor u op een rij zetten, van de verplichte start van het traject binnen acht weken na aanmelding tot de herziene regels voor het minnelijk traject en de wettelijke schuldenregeling. Begrip van deze nieuwe regels is essentieel voor iedereen die te maken heeft met schuldenproblematiek.

Veelgestelde vragen:

Ik heb gehoord over een verandering in de wettelijke termijn voor schuldhulpverlening. Klopt dat en wat is het nu precies?

Ja, dat klopt. De nieuwe Wet vroegtijdige aanpak problematische schulden heeft de wettelijke termijn verkort. Voorheen kregen gemeenten maximaal drie jaar om een schuldregeling te realiseren. Nu is die termijn teruggebracht naar maximaal twee jaar. Het doel is om mensen sneller uit de schulden te helpen en langdurige procedures te voorkomen. De twee jaar tellen vanaf het moment dat de gemeente besluit tot het opstarten van een schuldhulpverleningstraject.

Wat verandert er voor mij als ik al in een schuldhulpverleningstraject zit?

De overgangsregeling is hier van toepassing. Als jouw traject al is gestart voor de inwerkingtreding van de nieuwe wet (1 januari 2024), blijft de oude termijn van drie jaar gelden. Je hoeft dus niet te vrezen dat jouw lopende proces opeens aan strengere termijnen moet voldoen. Voor nieuwe aanvragen die na die datum worden ingediend, is de termijn van twee jaar van kracht.

Leidt deze kortere termijn niet tot haastwerk en mindere kwaliteit van de begeleiding?

Die zorg wordt erkend. De wet stelt daarom ook nieuwe eisen aan de vroegsignalering en de inzet van budgetbeheer. Gemeenten moeten problemen eerder herkennen en sneller actie ondernemen, bijvoorbeeld door het aanbieden van lichtere hulp voordat schulden onbeheersbaar worden. Het idee is dat door sneller en gerichter in te grijpen, het traject zelf ook doelmatiger kan verlopen. Budgetbeheer kan worden ingezet om een betalingsregeling met schuldeisers te beschermen, wat de kans op slagen vergroot binnen de twee jaar.

Ik vind de aanvraag ingewikkeld. Gaat de gemeente mij nu meer helpen bij het regelen van alle papieren?

Ja, de wet verplicht gemeenten tot een actievere rol. Een belangrijke verandering is dat de gemeente meer moet doen aan 'vraagverduidelijking'. Dit betekent dat zij jou beter moeten helpen om jouw situatie en verzoek duidelijk in kaart te brengen. Als de aanvraag onvolledig is, mogen zij deze niet direct afwijzen, maar moeten zij eerst uitleg vragen en jou de kans geven om ontbrekende gegevens aan te leveren. Daarnaast kunnen gemeenten zelf bepaalde gegevens, zoals informatie over inkomsten, bij andere overheidsinstanties opvragen, wat de last voor jou kan verminderen.