Wat zijn de symptomen van sociale fobie?

Het gevoel van zenuwen voor een belangrijke presentatie of ongemak op een feestje waar je niemand kent, is voor de meeste mensen herkenbaar. Voor mensen met een sociale fobie, ook wel sociale angststoornis genoemd, gaat dit ongemak echter veel verder. Het is een blijvende en overweldigende angst voor sociale situaties of situaties waarin men moet presteren, waar men beoordeeld of bekeken zou kunnen worden door anderen.

De kern van deze aandoening is de intense vrees om zich belachelijk te maken, te vernederen of afgewezen te worden. Dit is geen eenvoudige verlegenheid, maar een diepgewortelde angst die het dagelijks functioneren aanzienlijk kan beperken. Mensen met sociale fobie zijn zich er vaak van bewust dat hun angst overdreven is, maar voelen zich niet in staat deze te controleren.

De symptomen manifesteren zich op drie nauw met elkaar verbonden niveaus: lichamelijk, cognitief (in gedachten) en gedragsmatig. Deze symptomen treden op of bij de anticipatie op de gevreesde sociale situatie. Het is een complex geheel waarin gedachten, gevoelens en lichamelijke reacties elkaar in een negatieve spiraal versterken.

Veelgestelde vragen:

Ik bloos snel en voel me dan enorm ongemakkelijk in gezelschap. Is dit een teken van sociale fobie?

Dat kan zeker een kenmerk zijn. Blozen is een fysieke reactie op angst voor negatieve beoordeling, een kernaspect van sociale fobie. Het wordt pas een probleem als de angst voor het blozen zelf uw gedrag gaat bepalen. U kunt situaties gaan vermijden uit angst om te blozen, of juist extreem gefocust raken op uw eigen gezicht en lichaamssensaties tijdens sociale contacten. Die combinatie van lichamelijke reactie en de daaropvolgende angst en vermijding kan duiden op sociale fobie.

Hoe uit sociale fobie zich op het werk of tijdens studie?

Op de werkvloer of in de collegezaal kan sociale fobie leiden tot concrete problemen. Mensen stellen bijvoorbeeld vragen niet tijdens een vergadering of les, uit angst dom over te komen. Presentaties of mondelinge toetsen zijn vaak een bron van intense spanning, wat kan leiden tot black-outs. Koffiepauzes of sociale bedrijfsuitjes worden actief gemeden. Soms leidt dit tot onderpresteren: iemand neemt geen promotie aan of kiest een studie onder zijn niveau, alleen om maar niet in de schijnwerpers te hoeven staan of veel te moeten samenwerken.

Wat is het verschil tussen verlegenheid en een sociale angststoornis?

Het belangrijkste verschil zit in de mate van lijden en de invloed op het dagelijks leven. Verlegenheid is een persoonlijkheidskenmerk; het is ongemakkelijk, maar het belemmert iemand niet fundamenteel. Bij een sociale angststoornis is de angst overweldigend en irrationeel. Het vermijden van sociale situaties is extreem, wat leidt tot isolement en problemen in relaties, werk of opleiding. De angst duurt lang, minimaal zes maanden, en veroorzaakt aanzienlijk psychisch leed. Verlegenheid is als een lichte tegenwind, sociale fobie voelt als een storm die u van uw pad afblaast.

Kan sociale fobie ook lichamelijke klachten veroorzaken?

Ja, dat komt veel voor. De angst uit zich niet alleen mentaal, maar ook zeer lichamelijk. Veelvoorkomende klachten zijn: hartkloppingen, trillen (vooral van de handen of stem), overmatig zweten, een droge mond, misselijkheid of een gespannen gevoel in de maag. Sommige mensen krijgen last van kortademigheid of duizeligheid. Deze klachten treden vaak op vlak voor of tijdens de gevreesde sociale situatie. Ze zijn het directe gevolg van het stresssysteem van het lichaam dat in de "vecht-of-vlucht"-stand schiet.

Ik maak me weken van tevoren al druk om een feestje. Is dat normaal?

Nee, dat niveau van anticipatieangst wordt als een belangrijk symptoom van sociale fobie gezien. Het is meer dan gezonde zenuwen. De angst begint vaak ver voor de gebeurtenis en kan zich uiten in piekeren, slapeloosheid en het door scenario's lopen van alles wat mis zou kunnen gaan ("Wat als ik niets te zeggen heb?"). Dit langdurige voorgevoel van angst en ongemak is een vorm van mentale vermijding; het put u uit en versterkt het gevoel dat de situatie bedreigend is. Het belemmert u om in het moment te leven in de aanloop naar de afspraak.